Deze website serveert cookies bij de advertenties    |    Meer informatie    |    Geen melding meer: ik vind cookies OK

Wat is auteursrecht?

Het auteursrecht is het recht van een schrijver, wetenschapper of kunstenaar op het publiceren van zijn werk. Een andere naam voor auteursrecht is copyright.

Een auteur kan bepalen wat er met zijn of haar werk gebeurt. Dat betekent dat voor elke vorm van verspreiding toestemming vereist is van de auteur. Voor deze verspreiding mag een vergoeding worden gevraagd. Op deze manier kan een auteur het werk exploiteren (te gelde maken).

Waar zijn de regels van auteursrecht te vinden?

De belangrijkste wet is de Auteurswet. Deze wet dateert uit 1912, maar is sindsdien vele malen aangepast. Op grond van diverse verdragen biedt de Auteurswet ook bescherming aan 'buitenlandse werken'. Belangrijke verdragen in deze context zijn de Berner Conventie, de Universele Auteursrechtconventie en het TRIPS-Verdrag.

Hoe ontstaat het auteursrecht?

Het auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat het werk wordt geschapen. Er hoeven geen formaliteiten, zoals een deponering, te worden verricht. Wel moet het werk aan bepaalde voorwaarden voldoen om door het auteursrecht te kunnen worden beschermd.
Deze voorwaarden laten zich als volgt samenvatten. Het werk moet voor menselijke waarneming vatbaar zijn. Daarnaast moet het een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Tot slot mag dat eigen, oorspronkelijk karakter niet louter het gevolg zijn van het verkrijgen van een technisch effect.

Is het auteursrecht onbeperkt geldig?

Het auteursrecht is niet onbeperkt geldig: het vervalt zeventig jaar na de dood van de maker van het werk. Voor werken waarvan de maker onbekend is en werken van bedrijven geldt een termijn van zeventig jaar na de eerste publicatie van het werk.

Wie heeft het auteursrecht op een werk?

Hoofdregel is dat de maker van het werk, dus degene die het boek heeft geschreven of het schilderij heeft geschilderd, de auteursrechthebbende is. Deze regel gaat echter niet altijd op. Behoort het maken van schilderijen tot het werk van een werknemer, of maakt een werknemer in opdracht van zijn werkgever een schilderij, dan berust het auteursrecht op de schilderijen bij de werkgever. Deze afwijkende regel geldt alleen voor werknemers in dienstverband.
Een zzp'er die in opdracht van een ander een kunstwerk vervaardigt, behoudt zelf het auteursrecht op het werk. Hiervan kan in een contract worden afgeweken.
Nadat de maker het werk heeft gecreŽerd, kan hij zijn auteursrecht aan een ander overdragen of in licentie geven.

Hoe kun je het auteursrecht overdragen?

Singer / songwriter is gebaat bij een goede regeling van het auteursrecht Het overdragen van een auteursrecht kan alleen schriftelijk gebeuren. In de door beide partijen ondertekende akte moet precies worden vermeld, wat wordt overgedragen. Vaak is een overdracht niet nodig omdat een licentie voldoende is.

Wat is een licentie?

Door middel van een licentie geeft een auteursrechthebbende een ander toestemming om zijn werk op een bepaalde manier te exploiteren. Zo kan de auteur van een boek zijn uitgever een licentie geven om het boek te drukken. De ontwerper van een logo kan een bedrijf een licentie geven om het logo te gebruiken op postpapier - of op andere dragers waarvoor het bedrijf het logo heeft laten ontwikkelen.
Lees meer over licenties: licenties en overdracht

Is gebruik van het copyright-symbool (c) verplicht?

Nederland is aangesloten bij de Berner Conventie, die bepaalt dat de door het auteursrecht geboden bescherming niet mag worden onderworpen aan een formaliteit. In sommige landen zijn formaliteiten wel toegestaan. Een bekende formaliteit is de copyright notice: (c).
Hoewel in Nederland de copyright notice niet nodig is om auteursrechtbescherming tot stand te brengen, kan het zinvol zijn het teken toch te gebruiken. Voor de lezer kan het als waarschuwing fungeren: pas op, dit werk is beschermd!

Wat is de schadevergoeding bij inbreuk?

Wanneer iemand inbreuk maakt op het auteursrecht van een ander, kan die ander schadevergoeding eisen. Hoe wordt die schadevergoeding berekend?
In de Auteurswet staan geen bepalingen met betrekking tot de in aanmerking te nemen schadeposten en de berekening van de schadevergoeding. Dit betekent dat moet worden uitgegaan van de 'gewone' schadevergoedingsregeling in het Burgerlijk Wetboek (Afdeling 10, Titel 1 van Boek 6). Omdat het bij inbreuk op auteursrecht moeilijk is de daadwerkelijk geleden schade vast te stellen, wordt deze bijna altijd op abstracte wijze begroot.

Uit jurisprudentie blijkt dat als uitgangspunt vaak wordt aangenomen de vergoeding die verschuldigd zou zijn geweest als de auteursrechthebbende, bijvoorbeeld de fotograaf, wťl toestemming zou hebben gegeven voor overname van zijn foto. Uit de praktijk blijkt dat vaak aansluiting wordt gezocht bij prijzen die gebruikelijk zijn in de branche waar het om gaat. Zo kan een fotograaf verwijzen naar de tarieven van FotoAnoniem (zie volgende paragraaf).

Wat is FotoAnoniem?

Wat moet je doen als je een foto wilt gebruiken waarvan je niet weet wie de maker is? In dat geval kun je immers geen toestemming vragen voor het gebruikt. Voor deze situatie heeft Stichting FotoAnoniem een oplossing bedacht.
Stichting FotoAnoniem is een initiatief van de beroepsverenigingen van fotografen die verenigd zijn in de FotografenFederatie. De procedure die zij hebben ontwikkeld komt er kort gezegd op neer dat de gebruiker aan de stichting het gebruikelijke tarief voor publicatie van de foto betaalt. Mocht de maker van de foto zich na verloop van tijd melden, dan betaalt de stichting het door de gebruiker betaalde bedrag aan hem uit.

Hoe zit het dan met naburige rechten?

Naburige rechten betreffen de rechten van uitvoerende kunstenaars, producenten van geluidsopnamen en omroeporganisaties. Het gaat om de vergoeding voor de (creatieve) inspanning die zij leveren.
Bij muziek heb je te maken met de componist via het auteursrecht, en met een artiest die het muziekstuk uitvoert. Wanneer een artiest zijn eigen werk speelt, zijn beiden dezelfde persoon maar is er sprake van twee soorten vergoeding: een voor het auteursrecht en een voor het naburige recht.

En met het portretrecht?

Een fotograaf die een foto maakt van een persoon heeft als maker van de foto het auteursrecht op die foto. Hij zal echter rekening moeten houden met de rechten van de gefotografeerde persoon ofwel diens portretrecht. Met andere woorden: het portretrecht van de persoon op de foto beperkt het auteursrecht van de fotograaf.
Voor meer informatie zie: portretrecht

Geschillencommissie Auteurscontractenrecht

Per 1 oktober 2016 bestaat een Geschillencommissie Auteurscontractenrecht. Auteurs, uitvoerend kunstenaars, uitgevers en producenten kunnen op een eenvoudige manier problemen tussen makers en exploitanten oplossen zonder tussenkomst van een rechter. De problemen kunnen meningsverschillen zijn die gaan over het honorarium, gewenste beŽindiging vanwege onvoldoende exploitatieresultaten of aanpassing van voor de maker onredelijk bezwarende bepalingen in de exploitatieovereenkomst.
De insteek van de geschillencommissie is om een schikking tot stand te brengen, bijvoorbeeld door inschakeling van een deskundige. Beide partijen kunnen een geschil indienen. Eventueel kan een maker anoniem blijven.
De Federatie Auteursrechtbelangen financiert de kosten van een procedure vanuit collectief voor rechthebbenden geÔnde gelden. Een advocaat is niet nodig. Het klachtengeld van 150 euro wordt vergoed door de tegenpartij als de indiener van het geschil in het gelijk wordt gesteld.

Rechtshulp bij auteursrechtgeschillen

Als u als muzikant, artiest of kunstenaar gebruikt wilt maken van een rechtsbijstandverzekering denk er dan aan dat u deze verzekering moet afsluiten uit hoofde van een beroep of bedrijf. Dit betekent dat u een zakelijke rechtsbijstandverzekering dient af te sluiten.
Lees meer hierover op de pagina over rechtsbijstand.

Let op: diverse rechtsbijstandverzekeringen sluiten geschillen op het gebied van intellectuele eigendom uit. Daaronder vallen bijvoorbeeld octrooirecht, merkenrecht en auteursrecht. Meestal zijn geschillen over handelsnaam en domeinnaam wel gedekt.
Voor rechtshulp kunt u mogelijk ook terecht bij uw beroepsorganisatie of belangengroep. Zie het overzicht bij Stichting Auteursrechtbelangen.
Als u een advocaat wilt inschakelen, zoek er dan een die gespecialiseerd is in (inbreuk op) auteursrecht.

Auteursrecht bij software

Diegene die iets ontwerpt, heeft het auteursrecht op een werk. Dus wanneer een bedrijf wordt ingehuurd om software te ontwikkelen dan heeft dat bedrijf de auteursrechten op die software. De opdrachtgever krijgt slechts een gebruiksrecht. Hierdoor is hij afhankelijk van de ontwikkelaar van de software. Dat kan lastig zijn bij gewenste wijzigingen en zeker bij een faillissement van de ontwikkelaar.

Auteursrecht en social media

Ook al heb je het auteursrecht op teksten en foto's, je bent niet altijd de baas over je eigen creaties. Bij veel social media geef je de dienst een gebruiksrecht op alle zaken die jij online plaatst. Daarbij wordt vaak bepaald dat men jouw foto's zonder toestemming of betaling mag gebruiken voor welk doel dan ook. Zelfs als een vriend een foto van jou deelt kan dat een impliciete toestemming geven aan de dienst om de foto te gebruiken.
Lees ook over portretrecht
De voorwaarden op dit gebied worden regelmatig door de verschillende social media gewijzigd. Wees hier alert op. Ga er van uit dat je de zeggenschap kwijtraakt over alles wat je op de social media plaatst.
Zie ook: SocialMediaRecht

Geschriftenbescherming afgeschaft per 1 januari 2015

Auteursrecht op boeken, maar geen geschriftenbescherming In de Auteurswet was een bescherming voorzien voor geschriften die geen oorspronkelijk karakter of geen persoonlijk stempel van de maker hadden. Het betrof bijvoorbeeld dienstregelingen, theaterprogramma's catalogi en telefoongidsen. Vanaf 1 januari 2015 beschermt de Auteurswet alleen nog creatieve prestaties van de maker. Het gevolg van de afschaffing van de geschriftenbescherming is dat het makkelijker wordt om feitelijke informatie te verspreiden.
Ook voor databanken die niet via een creatief proces tot stand zijn gekomen is de geschriftenbescherming vervallen.

Linken en embedden mag van het Europese Hof, maar....

Op 13 februari 2014 is het Europese Hof van Justitie met een belangwekkende verklaring op het gebied van auteursrecht gekomen (C-466/12):
"De eigenaar van een website kan, zonder toestemming van de houders van het auteursrecht, via hyperlinks doorverwijzen naar beschermde werken die op een andere website vrij beschikbaar zijn Dit geldt zelfs wanneer bij de internetgebruikers die op de link klikken, de indruk wordt gewekt dat het werk wordt getoond op de website waar de link zich bevindt."
Een uitspraak van het Europese Hof van 21 oktober 2014 (C-348/13) stelt dat ook foto's en films via linking en embedding geen inbreuk maken op auteursrecht mits er geen beveiligingen worden omzeild en er geen speciale technieken worden gebruikt.

Het recht op dit gebied is aan verandering onderhevig, en een nuance in de casus kan voor een andere uitkomst zorgen. Zo werd op 8 september 2016 bepaald dat er sprake was van auteursrechtinbreuk vanwege een winstoogmerk (C-160/15).

Creative Commons

Creative Commons is een licentiesysteem waarbij je als maker van een werk anderen een bepaald gebruiksrecht geeft. Het kan gaan om toestemming voor het delen, verspreiden of bewerken.
De fotodienst Flickr bijvoorbeeld geeft je de mogelijkheid om aan te geven dat jouw foto's niet bewerkt mogen worden of alleen gebruikt mogen worden met bronvermelding, of juist niet voor commerciŽle doeleinden ingezet mogen worden.
Zie: Creative Commons bij Flickr

Auteurscontractenrecht per 1 juli 2015

Om de contractuele positie van makers van een auteursrechtelijk beschermd werk te verbeteren t.o.v. de exploitant van dat werk, zijn een aantal wijzigingen op de auteurswet doorgevoerd. Het betreft o.a.:

Tips voor auteursrecht